Tarih: 9 Ağustos 2026 Pazar 18:42

Mersin Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoteknoloji Bölümü öğretim üyesi Dr. Öğr. Üyesi Emrah Kırdök’ün yürütücülüğündeki “Göl Çökel Antik DNA’sının Anadolu’da İnsan ve Ekosistem Geçmişini Anlamadaki Potansiyelinin İncelenmesi: Gölhisar Gölü Üzerine Paleogenetik Bir Çalışma” başlıklı proje, TÜBİTAK 1001 programı kapsamında desteklenmeye hak kazandı. Proje, Gölhisar Gölü tabanındaki çökellerde saklı antik çökel DNA’yı (sedaDNA) analiz ederek Anadolu’nun binlerce yıllık ekosistem değişimini ve insan hareketliliğini aydınlatmayı hedefliyor.

GEÇMİŞE YENİ NESİL BAKIŞ

Bugüne kadar ekolojik geçmişi anlamak için polen ve diatom gibi fosil oluşturan organizmalar kullanılıyordu; ancak bu yöntemler tür tespitinde sınırlı kalıyordu. Dr. Kırdök, projeyle birlikte oksijensiz göl tabanında bozulmadan kalan DNA moleküllerinin yeni nesil dizileme teknolojileriyle inceleneceğini belirterek, “Geçmiş canlı çeşitliliğini çok daha bütüncül ve tür seviyesinde bir hassasiyetle ortaya çıkarmayı planlıyoruz” dedi.

ÖZEL SONDAJ SİSTEMLERİYLE ÖRNEKLEME

Çalışma sahası olarak daha önce araştırılmış ve lojistik avantajları bulunan Gölhisar Gölü’nün seçildiğini ifade eden Dr. Kırdök, piston ve yerçekimi esaslı özel sondaj sistemleriyle gölden çökel profilleri alacaklarını aktardı. Elde edilecek derinlik-yaş modelleri sayesinde uygun katmanlardan antik DNA örnekleri izole edilerek yeni nesil dizileme yöntemleriyle analiz edilecek. Bulgular, arkeolojik verilerle sentezlenerek tarihsel ve ekolojik bir harita oluşturulacak.
TÜRKİYE’DE BİR İLK: ÖNCÜ VE SİSTEMATİK ÇALIŞMA

Projenin, Anadolu göllerinin çökel DNA potansiyelini inceleyen bilinen ilk sistematik çalışma olması nedeniyle alanında öncü olduğunu vurgulayan Dr. Kırdök, “Geleneksel yöntemlerle tespit edilemeyen veya fosil bırakmayan canlıların varlığını tür seviyesinde belirleyebileceğiz. Bu sayede Holosen döneminde Anadolu’daki insan-ekosistem etkileşimini, tarım ve hayvancılığın doğaya etkilerini yepyeni bir perspektifle inceleme fırsatı yakalayacağız” diye konuştu.

DİSİPLİNLER ARASI GÜÇLÜ KADRO

Projede disiplinler arası güçlü bir araştırma ekibi görev alıyor. Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Deniz Bilimleri Enstitüsü’nden Çevre Bilimci Doç. Dr. Korhan Özkan ve İnönü Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Burhan Ulaş, araştırmacı olarak projeye katkı sağlıyor.

GENÇ BİLİM İNSANLARINA YATIRIM
Bu yenilikçi çalışma, yalnızca Anadolu’nun ekolojik ve insanlık geçmişine ışık tutmakla kalmayacak; aynı zamanda dünyada hızla önem kazanan çevresel antik DNA analizlerinin ülkemizdeki uygulama örneklerinden biri olacak. Proje süresince bir doktora öğrencisinin de istihdam edilecek olması, Türkiye’nin bu niş ve ileri teknoloji alanındaki nitelikli araştırmacı kapasitesine doğrudan katkı sunacak.